Wat is een kapitaalverzekering?

Met een kapitaalverzekering spaar of beleg je voor een bepaald doel voor later. Bijv. om je hypotheek af te lossen of je pensioen aan te vullen.

Kapitaalverzekeringen worden bijna niet meer verkocht, maar veel mensen hebben er nog wel één. Dit artikel legt uit hoe het werkt en welke keuzes je hebt als je nog een lopende polis hebt.

Hoe werkt een kapitaalverzekering?

Het doel van een kapitaalverzekering is om je geld te laten groeien. Je betaalt elke maand of ieder jaar een afgesproken bedrag (premie). Aan het begin spreek je af wanneer het opgebouwde kapitaal wordt uitgekeerd, bijv. als je 67 wordt.

Bij het afsluiten kies je of je wilt sparen of beleggen. Als je spaart, ontvang je rente. Als je belegt, weet je vooraf niet hoeveel je uiteindelijk ontvangt. Je kunt dus ook geld verliezen. Meestal kun je kiezen of je met minder risico (defensief) of meer risico (offensief) wilt beleggen.

De verzekeringskosten zijn verwerkt in de premie of worden afgetrokken van het bedrag dat je al hebt opgebouwd. Ook spreek je af wat er gebeurt als je eerder overlijdt. Dan wordt er een bedrag aan bijv. je partner of kinderen uitgekeerd. Dit heet de overlijdensdekking.

Spaar- of beleggingsverzekering

Er zijn twee soorten kapitaalverzekeringen. Bij een spaarverzekering is het eindbedrag gegarandeerd. Bij een beleggingsverzekering hangt het eindresultaat af van de beleggingen.

Een spaarverzekering lijkt op een spaardeposito, maar er zijn twee verschillen. Bij een deposito leg je aan het begin in één keer het volledige bedrag in. Bij een spaarverzekering bouw je het spaarbedrag, door premie te betalen, langzaam op.

Het tweede verschil is dat je bij veel spaarverzekeringen kunt afspreken hoeveel je partner of kinderen krijgen als je overlijdt. Bijv. €50.000, terwijl je pas €10.000 hebt gespaard. Bij een spaardeposito krijgen je erfgenamen de inleg plus de eventueel opgebouwde rente terug.

Voorbeeld: rendement bij €150 premie per maand en een looptijd van 30 jaar.

Met een beleggingsverzekering kan het eindbedrag hoger uitvallen, maar ook ver daaronder. Dat komt niet alleen door een dalende koers. De kosten en premie voor de overlijdensdekking worden namelijk uit de opgebouwde waarde betaald.

Zijn je inleg en opbrengst onvoldoende om de kosten en de overlijdensdekking te betalen? Dan haalt de verzekeraar het tekort uit het geld dat je al hebt opgebouwd. Dit heet het inteereffect. Bij sommige polissen bleef er daardoor na jaren bijna niets meer over.

Sommige beleggingsverzekeringen hebben een minimumgarantie, bijv. de ingelegde premie terug op de einddatum. Of dat bij jou ook zo is, staat op je polisblad.

Winstdeling

Bij veel oude spaarverzekeringen was winstdeling mogelijk. Als de verzekeraar een hoger rendement behaalt dan de rente die in je polis staat, dan krijg je een deel van die winst bovenop het verzekerde bedrag uitgekeerd.

De verzekeraar bepaalt meestal één keer per jaar hoe hoog dat bedrag is. Het is dus niet zeker dat je ook echt iets extra ontvangt. Waarom het bij veel polissen al jaren 0% is, lees je in ons artikel over winstdeling.

Gemengde verzekering

Veel kapitaalverzekeringen zijn een gemengde verzekering. Dan ben je verzekerd van een uitkering op de einddatum, maar ook als je eerder overlijdt. Je betaalt extra premie voor de overlijdensdekking.

Wat je nabestaanden krijgen als je eerder overlijdt, verschilt per polis. Er zijn drie mogelijkheden:

Het bedrag hoeft dus niet hetzelfde te zijn als de uitkering op de einddatum. Gaat het je alleen om de bescherming van je gezin, dan is een overlijdensrisicoverzekering meestal goedkoper.

Kapitaalverzekering eigen woning

De meeste kapitaalverzekeringen zijn afgesloten om een hypotheek af te lossen. Zo’n polis heet een kapitaalverzekering eigen woning (KEW).

Tijdens de looptijd betaal je alleen hypotheekrente. Ondertussen spaar of beleg je via je verzekering het bedrag dat je nodig hebt om je hypotheek af te lossen. Op de einddatum gebruik je de uitkering om de hypotheek af te lossen.

Of je polis genoeg oplevert om je hypotheek af te lossen, kun je zo controleren:

Let op: bij een KEW mag de hoogste jaarpremie max. 10x zo hoog zijn als de laagste. Extra inleggen moet daarbinnen blijven.

Sinds 1 januari 2013 kun je geen nieuwe kapitaalverzekering eigen woning meer afsluiten. Een KEW van vóór die datum mag blijven doorlopen en kun je bij een verhuizing meenemen naar je nieuwe hypotheek.

Vaak is de KEW verpand aan de bank. De uitkering gaat dan direct naar de aflossing van je hypotheek. Lees meer over levensverzekering bij je hypotheek.

Belasting op je kapitaalverzekering

Hoe je kapitaalverzekering wordt belast, hangt af van het soort polis. Hoort je polis bij je hypotheek, is hij afgesloten vóór 1 januari 2013 en staat er een clausule eigen woning? Dan valt hij in box 1. Anders valt hij in box 3.

Bronnen: Belastingdienst (2026), SRA (2026).

De vrijstelling voor een KEW kun je maar één keer in je leven gebruiken. Is de uitkering hoger dan de vrijstelling, dan betaal je alleen belasting over een deel van de opgebouwde rente. Voldoe je niet aan de voorwaarden, dan betaal je belasting over het verschil tussen de uitkering en de premies die je hebt betaald.

Kabinet-Jetten wil box 3 vanaf 2028 op het werkelijke rendement baseren. De Tweede Kamer heeft de wet aangenomen, de Eerste Kamer nog niet. Wat het voor kapitaalverzekeringen betekent, is ook niet bekend. Hier vind je de laatste officiële berichtgeving.

Zo lees je je polis

Doorlopen, premievrij maken of afkopen

Heb je nog een kapitaalverzekering, dan heb je grofweg drie keuzes:

• Doorlopen: je blijft premie betalen en krijgt de uitkering op de einddatum. Dit past als je de overlijdensdekking nodig hebt, of als je polis je hypotheek moet aflossen.
• Premievrij maken: je stopt met premie betalen, maar het opgebouwde geld blijft staan. Op de einddatum krijg je een lager bedrag. Bij een beleggingsverzekering gaan de kosten vaak door, waardoor de waarde kan dalen.
• Afkopen: je stopt de verzekering en krijgt nu de afkoopwaarde, vaak min kosten. De overlijdensdekking vervalt. Dit past als je het geld nu nodig hebt of er je hypotheek mee wilt aflossen.

Heb je een KEW? Bij premievrij maken houd je de vrijstelling alleen als je al min. 15 jaar premie hebt betaald. Bij afkopen blijft de uitkering vrijgesteld als je er je hypotheek mee aflost. Is de polis verpand, dan heb je voor beide toestemming van je bank nodig.

Woekerpolis

Beleggingsverzekeringen die in de jaren ’90 en begin jaren 2000 zijn afgesloten, worden vaak woekerpolissen genoemd. Op je polis staat meestal een andere naam, bijv. universal life of unit-linked verzekering.

De kosten waren hoog en niet altijd duidelijk. Ook de premie voor de overlijdensdekking werd uit de opgebouwde waarde gehaald. Daardoor bleef er minder over dan verwacht. Dit is de geschiedenis ingegaan als de woekerpolisaffaire.

Nationale-Nederlanden, Achmea, Reaal, Allianz en a.s.r. (incl. Aegon) hebben met gedupeerden inmiddels schikkingen getroffen. Of je nog iets kunt doen, verschilt per verzekeraar. Op de website van de Consumentenbond kun je controleren of je polis onder een regeling valt.

Nieuwe kapitaalverzekering afsluiten

Een nieuwe kapitaalverzekering afsluiten is bijna niet meer mogelijk. DELA heeft nog een verzekering met een vaste rente (DELA CoöperatiespaarPlan) en Scildon biedt via onafhankelijk adviseurs nog een beleggingsverzekering (Scildon Beleggen) aan.

Wil je sparen voor later, bijv. voor de studie van je kinderen, dan is een spaarrekening of beleggen een flexibeler keuze. Je kunt dan tussentijds over je geld beschikken en betaalt geen premiekosten voor de verzekering.

Verschil met uitvaartverzekering en ORV

Een kapitaalverzekering valt onder de categorie levensverzekering, net als een uitvaartverzekering of overlijdensrisicoverzekering (ORV). De belangrijkste verschillen zijn:

Er zijn nog meer levensverzekeringen, zoals een lijfrenteverzekering. Bekijk alle soorten voor een compleet overzicht.

Veelgestelde vragen