Nobelprijs voor de economie
  • Nobelprijs voor de economie

Nobelprijs voor de economie

De Nobelprijs voor de economie is niet (zoals alle andere Nobelprijzen) door Alfred Nobel zelf ingesteld, maar door de Zweedse centrale bank. De officiële naam is ‘De prijs van de Zweedse Rijksbank voor de economie ter nagedachtenis aan Alfred Nobel’, maar wordt in de volksmond en media meestal de Nobelprijs voor de economie genoemd. De prijs wordt sinds 1969 uitgereikt vanwege het toen 300-jarig bestaan van de Zweedse Rijksbank.

Advertentie

Op zoek naar een creditcard voor tijdens je vakantie? Je vindt ze hier allemaal. Creditcard vergelijken doe je op finler.nl.

Hoewel er geen sprake is van een ‘echte’ Nobelprijs, wordt de prijs wel als zodanig beschouwd en tegelijkertijd met de Nobelprijs voor de Natuurkunde, Scheikunde, Geneeskunde en Literatuur in Stockholm uitgereikt. Alleen de Nobelprijs voor de Vrede wordt niet in Stockholm, maar in Oslo overhandigd. De bekendmaking van de winnaars is altijd in oktober en de uitreiking vindt altijd plaats op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel. Alle winnaars worden gepresenteerd op de officiële website Nobelprize.org.

De Nobelprijs voor de economie wordt door een commissie van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen toegekend. Sinds 1969 zijn er twee Nederlanders met de prijs vandoor gegaan. Jan Tinbergen in 1969 en Tjalling Koopmans in 1975. Verreweg de meeste winnaars van de Nobelprijs voor de economie zijn afkomstig uit Amerika. Elinor Ostrom was de enige vrouw die deze Nobelprijs in de wacht wist te slepen.

Winnaars Nobelprijs voor de economie

2015Angus DeatonMicro-econoom op het gebied van consumptie, armoede en welvaart. Deaton is momenteel hoogleraar Internationale Zaken en hoogleraar Economie en Internationale Zaken op de Woodrow Wilson School en het Economisch Bureau van Princeton University.
2014Jean Marcel TiroleTirole werkt aan de Toulouse School for Economics en is na Gerard Debreu (1983) en Maurice Allais (1988) de derde Fransman die de Nobelprijs voor de economie heeft ontvangen. Tirole ontvangt de prijs vanwege zijn onderzoek naar de invloed van en toezicht op grote bedrijven. Een belangrijk werk van hem is de ‘Theory of Corporate Finance’.
2013Eugene Fama
Lars Peter Hansen
Robert Shiller
De Amerikanen Eugene Fama en Lars Peter Hansen werken allebei aan de Universiteit van Chicago. Fama is bekend op het gebied van de moderne portefeuilletheorie en de efficiënte markt hypothese. Lars Peter Hansen is bekend van de momentschatter in de econometrie. Robert Schiller, tevens Amerikaan, werkt aan de Yale University en is o.a. bekend vanwege zijn onderzoek naar de efficiënte markt hypothese. Alle drie wonnen de Nobelprijs voor de economie vanwege hun empirische analyse van de prijzen van activa en het ontstaan van economische zeepbellen.
2012Alvin Roth
Lloyd Shapley
In de jaren zestig deden de Amerikanen Lloyd Shapley en David Gale, beiden wiskundige en econoom, onderzoek naar hoe mannen en vrouwen de meest optimale partner vinden. Het door hen ontwikkelde Gale-Shapley-algoritme gebruikte de econoom Alvin Roth ruim 20 jaar later om antwoord te vinden op de vraag hoe leerlingen de juiste school selecteren en dokters het juiste ziekenhuis om voor te werken. Dit speltheoretische onderzoek richtte zich op het ontstaan van stabiele allocatie op tweezijdige markten, waar slechts twee groepen vragers en aanbieders voorkomen. Shapley en Roth ontvingen de Nobelprijs voor de economie voor dit ´matching’-onderzoek. Omdat David Gale in 2008 overleed, kwam voor hem de prijs te laat.
2011Christopher Sims
Thomas Sargent
Thomas Sargent en Christopher Sims, beiden Amerikaan, wonnen de Nobelprijs voor de economie vanwege hun empirisch onderzoek naar oorzaak en gevolg in de macro-economie. Beide onderzoekers focusten zich op de theorie van de rationele verwachtingen, net als Robert Lucas die bekend is van de Lucas-kritiek en in 1995 de Nobelprijs won. Sargent had als uitgangspunt dat agenten niet dom zijn en leren van hun fouten en conclusies trekken op basis van ontwikkelingen om hen heen. Sargent en Sims onderzochten hoe het verhogen van rente of belastingverlaging invloed heeft op macro-economische variabelen als bruto binnenlands product en inflatie. Sims is economstrist en macro-econoom en hoogleraar aan Princeton University. Sargent is econoom en hoogleraar aan de New York University.
2010Peter Diamond
Dale Mortensen
Christopher Pissarides
Peter Diamond, Dale Mortensen en Chris Pissarides wonnen de Nobelprijs voor de economie voor hun analyse op het gebied van zoekfricties op markten. Hoewel hun onderzoek zich vooral richt op de arbeidsmarkt, is het ook van toepassing op bijvoorbeeld de huizenmarkt en de huwelijksmarkt. De drie winnaars hebben een economische theorie ontwikkeld die o.a. antwoord geeft op de vraag waarom er werkloosheid is, terwijl er op dat moment wel passende banen beschikbaar zijn. Uit hun onderzoek blijkt ook dat hoe hoger de werkloosheidsuitkeringen zijn, hoe hoger het werkloosheidspercentage is, en hoe langer de werkloze naar een andere baan zoekt. Diamond is Amerikaan en hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Mortensen, tevens Amerikaan, is hoogleraar aan de Northwestern University in Illinois. Pissarides heeft zowel de Cypriotische als Briste nationaliteit en werkt als hoogleraar aan de London School of Economics.
2009Elinor Ostrom
Oliver Williamson
In de zomer van 2007 barstte de economische crisis in alle hevigheid uit. Dat Ostrom en Williamson in 2009 de Nobelprijs voor de economie ontvingen vanwege hun onderzoek naar ‘economisch bestuur’ was vanuit dat perspectief niet verwonderlijk. Elinor Ostrom, de eerste vrouwelijke economische Nobelprijswinnaar, deed onderzoek naar het beheer van collectieve goederen. Ostrom toonde aan dat mensen lang niet altijd voor persoonlijk belang gaan, maar kiezen voor collectief gewin zolang er weinig bemoeienis is van instituties. De van oorsprong politicologe ziet Nederland als een goed voorbeeld waarbij niet de instanties, maar dat mensen vaak zelf oplossingen vinden voor problemen. Ook Oliver Williamson laat zien dat er buiten de markt om allerlei economische transacties plaatsvinden. Hoewel Ostrom zich vooral richt op mensen die op duurzame wijze natuurlijke hulpbronnen beheren, richt Williamson zich met name op de grenzen van bedrijven. Williamson geeft een verklaring voor het feit dat de grenzen van bedrijven voortdurend in beweging zijn en toont aan waarom bedrijven misbruik maken van hun macht. Ostrom was hoogleraar aan de Indiana University Bloomington en overleed in 2012. Williamson is hoogleraar aan de University van California, Berkely.
2008Paul KrugmanDe Amerikaan Paul Krugman, hoogleraar economie aan de Princeton University, ontving de Nobelprijs voor de economie voor zijn onderzoek op het gebied van de internationale handelstheorie. Krugman ontvangt de Nobelprijs vanwege zijn analyses vanwege de verklaringen voor de geografische vestiging van economische activiteiten. De basis legde hij in 1979 met een artikel waarin hij uitlegde dat absolute kostenverschillen niet de enige reden zijn voor het ontstaan van internationale arbeidsverdeling. Hij toont aan dat het overgrote deel van de internationale handel plaatsvindt tussen landen die qua productie en grondstoffen nauwelijks van elkaar verschillen. De redenen zijn dat er sprake is van interne schaalvoordelen en dat consumenten een voorkeur hebben voor zoveel mogelijk variaties op één product. In 1980 vult Paul Krugman zijn model aan met de variabele transportkosten. Krugman toont aan dat naast interne schaalvoordelen ook een grote afzetmarkt in relatie tot kosten van transport een belangrijke verklarende factor voor internationale handel is. Ruim tien jaar later vult hij zijn theorie aan met factormobiliteit, in dit geval vooral de arbeidsmobiliteit van productiemedewerkers. De geografische vestiging van economische activiteiten heeft naast de productiefactor natuur, interne schaalvoordelen en afzetmarkt/transportkosten ook te maken met de het feit dat arbeid zich er gemakkelijk kan en wil vestigen. Paul Krugman is naast wetenschapper ook columnist bij de New York Times.
2007Leonid Hurwicz
Eric Maskin
Roger Myerson
2006Edmund Phelps
2005Robert Aumann
Thomas Schelling
2004Finn Kydland
Edward Prescott
2003Robert F. Engle
Clive W. J. Granger
2002Daniel Kahneman
Vernon L. Smith
2001George Akerlof
Michael Spence
Joseph Stiglitz
2000James Heckman
Daniel McFadden
1999Robert Mundell
1998AAmartya Sen
1997Robert C. Merton
Myron Scholes
1996James Mirrlees
William Vickrey
1995Robert Lucas Jr.
1994Reinhard Selten
John Forbes Nash Jr.
John Harsanyi
1993Robert Fogel
Douglass North
1992Gary Becker
1991Ronald Coase
1990Harry Markowitz
Merton Miller
William Sharpe
1989Trygve Magnus Haavelmo
1988Maurice Allais
1987Robert Solow
1986James Buchanan Jr.
1985Franco Modigliani
1984Richard Stone
1983Gérard Debreu
1982George Stigler
1981James Tobin
1980Lawrence Klein
1979Theodore Schultz
William Arthur Lewis
1978Herbert Simon
1977Bertil Ohlin
James Meade
1976Milton Friedman
1975Leonid Kantorovitsj
Tjalling Koopmans
1974Gunnar Myrdal
Friedrich von Hayek
1973Wassily LeontiefDe Rus Wassily Leontief verliet zijn geboorteland vanwege een conflict met het Russische regime en zette zijn onderzoek voort in Duitsland en later Amerika. Leontief ontving de Nobelprijs voor de ontwikkeling van de input-out-methode en zijn bijdrage aan de analyse van belangrijke economische problemen. De input-output-analyse wordt vooral toegepast in planeconomieën.
1972John Hicks
Kenneth Arrow
Kenneth Arrow had als econoom een indrukwekkende carière en won vele prestigueze prijzen. Sir John Hicks was bekend vanwege zijn gave om zeer ingewikkelde denkbeelden in begrijpelijke taal uit te leggen. Hicks is zo mogelijk nog bekender geworden door zijn behandeling van het het inkomens- en substitutie-effect. Hicks deelde de Nobelprijs voor de economie met Kenneth Arrow voor hun pionierswerk op het gebied van de algemene evenwichts- en welvaartstheorie.
1971Simon KuznetsSimon Kuznets werd geboren in Rusland, maar verhuisde voor studie en carrière naar Amerika. Kuznets ontving de Nobelprijs voor de economie voor zijn empirische studie naar economische groei wat heeft geleid tot nieuwe inzichten in economische en sociale structuur en ontwikkeling.
1970Paul SamuelsonPaul Samuelson schreef de wetenschappelijke bestseller Economics, die wordt gezien als hét handboek op het gebied van economie. Samuelson ontving de Nobelprijs voor de economie voor het ontwikkelen van dynamische en statische economische modellen en het stimuleren van analyse in de economische wetenschap.
 1969Ragnar Frisch
Jan Tinbergen
Ragnar Frisch ontving samen met Jan Tinbergen als eerste de Nobelprijs voor de economie. Beiden ontvingen de prijs voor het ontwikkelen van dynamische economische modellen ten behoeve van economische analyse.
Advertentie

2016-10-17T01:00:41+00:00 Categorie: Economie|Tags: |

Over de auteur:

Scholto Bos
Scholto was docent economie en M&O op een middelbare school en werkte daarna als consultant bij onderzoeks- en adviesbureau Zenc (nu PBLQ). Vervolgens werkte hij tien jaar bij de directie financieel-economische zaken van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Sinds 2015 is hij eigenaar van Finler Media.

Laat een reactie achter